Samenwerking tussen fysiotherapeut en diëtist: praktijkervaringen met eiwitrijke voeding na training
Eiwitrijke voeding na training bij de fysiotherapeut?
In de ouderenzorg en herstelzorg na ziekte zijn voeding en beweging vaak nog gescheiden werelden: de diëtist richt zich op voedingsadvies, terwijl de fysiotherapeut zich bezighoudt met bewegen. Toch weten we uit onderzoek dat juist de combinatie van goede voeding en voldoende beweging essentieel is voor een optimaal herstel bij ouderen. Maar hoe kunnen we deze twee disciplines beter integreren in de dagelijkse praktijk?
Een eenvoudige en veelbelovende aanpak zou kunnen zijn dat de fysiotherapeut direct na een training een eiwitrijke drank aanbiedt aan de patiënt. Ondanks de eenvoud van deze interventie, wordt dit in de praktijk nauwelijks toegepast. Waarom is dat zo? En wat vinden fysiotherapeuten en cliënten ervan als dit wél gebeurt?
Om antwoord te krijgen op deze vragen, hebben we in dit onderzoek de samenwerking tussen voeding en beweging in de praktijk gebracht: in verschillende fysiotherapiepraktijken kregen cliënten na hun training een eiwitrijke drank aangeboden. Vervolgens hebben we samen met zowel fysiotherapeuten als cliënten geëvalueerd hoe zij deze aanpak hebben ervaren.
Methode van het onderzoek
Voor dit onderzoek is gekozen voor een kwalitatieve benadering om inzicht te krijgen in de ervaringen van zowel 65-plussers als fysiotherapeuten met het gebruik van eiwitrijke voeding tijdens revalidatie. De studie is uitgevoerd in fysiotherapiepraktijken die zich richten op fractuur- en hartrevalidatie.
Deelnemers
Er deden 19 patiënten mee, allen 65 jaar of ouder en woonden (semi)zelfstandig. Zij volgden een revalidatietraject na een fractuur (n=4) en bij een hartaandoening (n=15). Daarnaast namen zeven fysiotherapeuten deel.
Interventie
Tijdens hun revalidatietraining kregen patiënten de mogelijkheid om een eiwitrijke drinkvoeding (Fortifit Energy) te gebruiken, aangeboden door hun fysiotherapeut. Patiënten konden zelf kiezen of ze hiervan gebruik wilden maken, een ander eiwitrijk product wilden nemen, of helemaal geen extra eiwitten wilden gebruiken. De fysiotherapeuten volgden voorafgaand aan het onderzoek een korte e-learning over het belang van goed eten bij herstelzorg. De interventieperiode duurde twee maanden, waarin patiënten één tot twee keer per week trainden en de drinkvoeding konden gebruiken.
Dit onderzoek werd uitgevoerd door Wilmar Charmant en de andere onderzoekers van het Draaideur onderzoek en is gefinancierd door Nutricia.
Dataverzameling
Aan het begin van de studie werden demografische en gezondheidsgegevens van de patiënten verzameld. Tijdens de interventie hielden patiënten een dagboekje bij over hun gebruik van de drinkvoeding. Na afloop van de interventie zijn er semi-gestructureerde interviews afgenomen met zowel de patiënten als de fysiotherapeuten. De interviews vonden telefonisch of in groepsverband plaats en werden opgenomen en getranscribeerd.
Data-analyse
De transcripten van de interviews zijn geanalyseerd met inductieve thematische analyse. Hierbij zijn relevante uitspraken gecodeerd, samengevoegd tot categorieën en uiteindelijk tot kerncategorieën. Dit proces bood inzicht in de ervaringen, barrières en kansen rondom het gebruik van eiwitrijke voeding in de revalidatiepraktijk.
Ethische toetsing
Het onderzoek is goedgekeurd door de Medisch Ethische Toetsingscommissie van het VU medisch centrum (METC VUmc 2022.0459)
Resultaten
Uit het onderzoek kwamen diverse inzichten naar voren over de ervaringen van 65-plussers en fysiotherapeuten met het gebruik van eiwitrijke voeding tijdens revalidatie:
Positieve ervaringen en bereidheid tot herhaling
De meeste patiënten stonden positief tegenover het gebruik van eiwitrijke voeding ter ondersteuning van hun revalidatie. Zestien van de negentien deelnemers gaven aan dat zij in een vergelijkbare situatie opnieuw eiwitrijke voeding zouden gebruiken. Ook fysiotherapeuten zagen het als een zinvolle toevoeging aan het revalidatieproces.
Barrières bij het gebruik van eiwitrijke drinkvoeding
Ondanks de positieve houding kwamen er verschillende praktische barrières naar voren:
- Smaak: Sommige patiënten vonden de drinkvoeding te zoet of niet lekker.
- Klonten: Een groot deel van de patiënten had last van klonten in de drinkvoeding, wat het gebruik onaangenaam maakte.
- Suikergehalte: Het hoge suikergehalte was een punt van zorg, vooral voor patiënten met diabetes.
- Lactose: De aanwezigheid van lactose leidde tot klachten bij patiënten met lactose-intolerantie.
- Vitamines: Sommige patiënten waren bezorgd over de dosering van vitamines, vooral als ze al supplementen gebruikten.
- Medicatie: Bij patiënten die levodopa gebruiken (bijvoorbeeld bij Parkinson) moet rekening worden gehouden met het tijdstip van eiwitinname, omdat eiwitten de opname van deze medicatie kunnen beïnvloeden.
Behoefte aan meer uitleg en educatie
Veel patiënten gaven aan dat de uitleg over het nut van eiwitrijke voeding door fysiotherapeuten vaak kort of afwezig was. Er was behoefte aan meer informatie over waarom eiwitten belangrijk zijn, hoe ze bijdragen aan herstel, en hoe patiënten na de revalidatie hun eiwitinname kunnen voortzetten.
Sociale en praktische aspecten
Het samen gebruiken van de drinkvoeding na de training werd als prettig ervaren. De professionele setting waarin de drinkvoeding werd aangeboden, vergrootte het vertrouwen in het product. Sommige patiënten vonden het echter ongemakkelijk als zij als enige de drinkvoeding gebruikten.
Impact op eetpatroon en motivatie
De meeste patiënten maakten geen aanpassingen in hun eetpatroon buiten de revalidatieperiode. Enkele deelnemers gingen na het onderzoek wel bewuster om met eiwitinname, bijvoorbeeld door het gebruik van proteïnemousse of eiwitshakes.
Deskundigheid en samenwerking
Fysiotherapeuten voelden zich voldoende deskundig om eiwitrijke voeding aan te bieden, maar gaven aan dat duidelijke taakafbakening en samenwerking met diëtisten belangrijk zijn. Ze zien een groeiende rol voor voeding binnen de fysiotherapie, mits er aandacht is voor scholing en samenwerking.
Kosten en logistiek
Sommige patiënten waren bereid te betalen voor eiwitrijke voeding, mits de kosten niet te hoog zijn. Fysiotherapeuten benoemden logistieke uitdagingen, zoals het op voorraad houden van producten en het bewaken van de grenzen tussen fysiotherapie en diëtetiek.
Conclusie
Eiwitrijke voeding wordt door zowel patiënten als fysiotherapeuten gezien als een waardevolle aanvulling op revalidatie, mits er voldoende aandacht is voor productkeuze, educatie, samenwerking en praktische barrières zoals smaak, intoleranties, medicatie en kosten.
Vertaling naar de praktijk
De resultaten van dit onderzoek bieden concrete handvatten om de integratie van voeding en beweging in de revalidatiepraktijk te verbeteren. Hieronder staan aanbevelingen voor diëtisten en fysiotherapeuten om eiwitrijke voeding effectief in te zetten bij de revalidatie:
Samenwerking tussen disciplines
Stimuleer nauwere samenwerking tussen diëtisten en fysiotherapeuten. Maak duidelijke afspraken over taakverdeling: de fysiotherapeut kan basisinformatie en praktische ondersteuning bieden rondom eiwitrijke voeding, terwijl de diëtist de specialist blijft voor maatwerk en complexe voedingsvragen.
Educatie en communicatie
- Voorzie patiënten van heldere uitleg over het belang van eiwitten voor spierherstel en revalidatie. Gebruik begrijpelijke taal en geef praktische voorbeelden.
- Ontwikkel informatiemateriaal, zoals folders of flyers, waarin het nut van eiwitrijke voeding, de timing van inname en alternatieven voor drinkvoeding worden toegelicht.
- Overweeg het gebruik van digitale tools of apps om patiënten te ondersteunen bij het kiezen van eiwitrijke producten en het bijhouden van hun inname.
Productkeuze en alternatieven
- Bied verschillende vormen van eiwitrijke voeding aan (bijvoorbeeld drinkvoeding, mousse, smoothies of zuivelproducten) om aan te sluiten bij smaakvoorkeuren en eventuele intoleranties.
- Informeer patiënten over de samenstelling van producten, met aandacht voor suikergehalte, lactose, vitamines en mogelijke interacties met medicatie.
Praktische organisatie
- Maak het gebruik van eiwitrijke voeding zo eenvoudig mogelijk, bijvoorbeeld door deze direct na de training aan te bieden in de praktijk.
- Houd rekening met logistieke aspecten, zoals voorraadbeheer en koeling van producten.
- Bespreek de kosten met patiënten en zoek naar betaalbare alternatieven indien nodig.
Leefstijlbegeleiding en nazorg
- Integreer voedingsadvies in bestaande leefstijlsessies binnen de revalidatie.
- Stimuleer patiënten om ook na de revalidatie aandacht te blijven besteden aan voldoende eiwitinname, bijvoorbeeld door hen te informeren over eiwitrijke voedingsmiddelen die zij zelf kunnen kopen.
Scholing en deskundigheid
Zorg voor bijscholing van fysiotherapeuten over basisprincipes van voeding en eiwitbehoefte bij ouderen, zodat zij patiënten goed kunnen informeren en tijdig kunnen doorverwijzen naar een diëtist.
Door deze aanbevelingen toe te passen, kunnen diëtisten en fysiotherapeuten samen zorgen voor een meer geïntegreerde en effectieve revalidatie, waarbij voeding en beweging elkaar versterken en bijdragen aan een sneller en beter herstel van ouderen.
Uitgevoerd door
Gefinancierd door
