Sarcopene obesitas

Op 22 maart 2024 organiseerden de HvA, Voeding & Beweging NU, EFAD en de internationale partners van het SO-NUTS project hun krachten voor het symposium “Samen sterk tegen sarcopenie en obesitas: de synergie van voeding en beweging.”

De doelgroepen voor dit symposium waren de onderzoekers, zorgprofessionals, docenten en studenten die zich bezig houden met het behoud van spieren en functie bij de behandeling van overgewicht en obesitas.

Veroudering zorgt voor veranderingen in het lichaam: vet neemt geleidelijk toe (obesitas), terwijl spiermassa afneemt (sarcopenie). Gewichtsverlies, of het nu gewenst is of niet, gaat meestal gepaard met het verlies van spiermassa en -functie, vooral op oudere leeftijd, wat we willen vermijden. In de ochtend deelden internationale experts tijdens dit symposium meer over sarcopenie, obesitas en sarcopene obesitas, en waarom voeding & beweging cruciaal zijn bij de aanpak. Na de lunch ging het over de praktische toepassing!

Definitie en criteria

De combinatie van sarcopenie en obesitas wordt sarcopene obesitas genoemd. Om sarcopene obesitas op individueel en op groepsniveau te kunnen herkennen, diagnosticeren, behandelen en evalueren zijn universeel erkende criteria noodzakelijk.

De European Society for Clinical Nutrition and Metabolism (ESPEN) en de European Association for the Study of Obesity (EASO) publiceerden 22 februari een definitie en set van criteria. Dit internationale panel van deskundigen stelt voor om sarcopene obesitas te definiëren als het naast elkaar bestaan van obesitas en lage spiermassa en / of spierfunctie.

 

Diagnostiek van sarcopene obesitas volgt op een positief screeningsresultaat. Diagnostische criteria zijn verminderde functie van de skeletspieren en een veranderde lichaamssamenstelling.

Signalering / screening

  • Hoge BMI en / of grote middelomtrek
  • Klinische verdenking

Diagnosestelling

De diagnose van sarcopene obesitas wordt uitgevoerd in twee stappen:

  1. Skeletspierkracht ( handknijpkracht, kniestrekkracht, zit-sta test]. De afkappunten moeten aangepast worden aan geslacht, etniciteit en leeftijd.
  2. Lichaamssamenstelling: meting met dualenergy x-ray absorptiometrie (DXA) of bio-elektrische impedantieanalyse (BIA) als alternatieve tweede keuze. Indien mogelijk kan er gebruik worden gemaakt van computertomografie (CT) (bv. bij patiënten die een CT-scan ondergaan om bijkomende diagnostische redenen, zoals vaak het geval is in de oncologie).

    Het panel stelt voor om de volgende afkapwaarden te gebruiken:

    • Handknijpkracht – Dodds et al. en Chen et al. (respectievelijk voor Kaukasische en Aziatische populaties)
    • Vetmassa – Gallagher et al.
    • Skeletspiermassa/gewicht – Janssen et al.

    Deze afkapwaarden staan weergegeven in onderstaande tabel.

    Definities

    Sarcopenie is een progressieve en gegeneraliseerde skeletspieraandoening die wordt geassocieerd met een verhoogde kans op nadelige uitkomsten zoals vallen, fracturen, lichamelijke beperkingen en sterfte. In 2018 adviseert de EWGSOP2-richtlijn lage spierkracht als de primaire parameter van sarcopenie; spierkracht is momenteel de meest betrouwbare maat voor spierfunctie. De diagnose sarcopenie wordt bevestigd door de aanwezigheid van een lage spierkwantiteit of -kwaliteit. Wanneer zowel lage spierkracht, lage spierkwantiteit/kwaliteit, als lage fysieke prestaties worden vastgesteld, wordt sarcopenie als ernstig beschouwd.

    Obesitas is een ernstige vorm van overgewicht, waarbij de BMI hoger is dan 30 kg/m2

    Afkapwaarden voor de diagnose sarcopene obesitas

    ParameterEtniciteitLeeftijdAfkapwaarden Referenties
    HandknijpkrachtKaukasisch≥ 5 j

    < 27 kg voor mannen

    < 16 kg voor vrouwen

    Dodds et al.
    Aziatisch≥65 j

    <28 kg voor mannen

    <18 kg voor vrouwen

    Chen et al.

     

    Vetmassa %

     

    Kaukasisch20-39 j

    >39%  voor vrouwen

    >26% voor mannen

    Gallagher et al.
    40-59 j

    >41% voor vrouwen

    >29% voor mannen

    60-79 j

    >43% voor vrouwen

    >31% voor mannen

    Afro-Amerikaans20-39 j

    >38% voor vrouwen

    26% voor mannen

    40-59 j:

    >39% voor vrouwen

    >27% voor mannen

    60-79 j

    >41% voor vrouwen

    >29% voor mannen

    Aziatisch

    20-39 j

     

    >40% voor vrouwen

    >28% voor mannen

    40-59 j:

    >41% voor vrouwen

    >29% voor mannen

    60-79 j

    >41% voor vrouwen

    >29% voor mannen

    Skeletspiermassa / gewicht

    (BIA of DXA)

    Gemengde etniciteit18-39 jKlasse I Sarcopenie (1-2 SD):
    32-37% voor mannen
    22-28% voor vrouwen
    Klasse II  Sarcopenie (< 2 SD):
    <32% voor mannen
    <22% voor vrouwen
    Janssen et al