Risicofactoren: Hba1c, gewicht, beweging en stemming

Risicofactoren Hba1C, gewicht, beweging en stemming

Dit onderdeel duurt zo’n 50 minuten.

Doel van dit onderdeel

In dit onderdeel worden de risicofactoren besproken die gaan over de hoogte van de bloedglucose. Het Hba1c komt aan de orde als maat voor hoe het met de diabetes gaat. Ook wordt besproken hoe de balans tussen energie inname en energieverbruik werkt en welke invloed dit heeft op de instelling van de bloedglucose. De risicofactoren Hba1c, overgewicht (BMI en middelomvang), inactiviteit en de stemming staan centraal. Het is een praktisch onderdeel waarin de deelnemers leren dat relatief kleine structurele veranderingen in eetpatroon en bewegingspatroon al een gunstige invloed hebben op het gewicht. Het belang van beweging voor de algehele gezondheid wordt herhaald. Stemming als factor die al het gedrag beïnvloed wordt tot slot besproken.

Leerdoelen deelnemers

1. De deelnemer weet wat het verschil tussen Hba1c en een vingerprik is.
2. De deelnemer weet de strategieën nog te benoemen die vorige week aan de orde zijn geweest om de bloedglucose te verlagen.
3. De deelnemer kan calorierijke producten benoemen.
4. De deelnemer kan de relatie leggen tussen calorie-inname en gewicht.
5. De deelnemer erkent dat elke 100 kcal structureel minder eten per dag of meer verbruiken door beweging al effect heeft op gewicht op langere termijn.
6. De deelnemer is zich ervan bewust dat stemming een belangrijke factor is en het aandacht verdient.

Rol van de trainer

Door het geven van gedoseerde informatie, maar vooral door het stellen van vragen, activeert de trainer de deelnemers om de aangeboden informatie te verwerken. Informatie die op deze wijze wordt verkregen, blijkt beter te worden onthouden en beter bestand tegen de invloed van tegenstrijdige informatie. Tijdens dit onderdeel stimuleert de trainer de deelnemers om zelf na te denken over hun voeding en bewegingspatroon en een link te leggen met het eigen risico. Het gaat over hen zelf en hun eigen keuzes. De trainer zorgt ervoor dat hij/zij tijdens de bijeenkomst zo min mogelijk zelf aan het woord is. Hij/zij geeft de deelnemers zoveel mogelijk gelegenheid om zelf dingen te ontdekken. De trainer geeft geen oordeel over de antwoorden van de deelnemers. De trainer heeft een open, geïnteresseerde, empathische houding en zorg voor een veilige sfeer in de groep. De trainer verdeelt zijn/haar aandacht over de deelnemers.

Inhoud

Dit onderdeel gaat over het Hba1c en herhaalt de strategieën om de bloedglucose te verlagen van de vorige bijeenkomst. Daarnaast gaat het over calorieën, waar ze in zitten, in welke hoeveelheden, de invloed van calorieën op het gewicht, de eigen mogelijkheden om te letten op calorieën. Maar ook hoe calorieën zich verhouden tot beweging; wat er nodig is om 100 gegeten calorieën te verbruiken door middel van beweging. elke 100 kcal die

structureel minder kan worden gegeten of meer kan worden verbruikt, is winst. Stemming in combinatie met diabetes wordt besproken.

Voorbereiding

Voor het 100 kcal spel zijn dummy’s nodig (zie voor een lijst van voedingsmiddelen later in dit hoofdstuk). Het gaat om lege verpakkingen maar ook om dummy’s van bijvoorbeeld aardappelen, groenten of worst. Deze dummy’s zijn te verkrijgen via internet en speelgoedwinkels. Voor het 100 kcal beweegspel zijn a4tjes nodig met afbeeldingen van verschillende bewegingsvormen. Ze zijn te vinden in de tool box, ga naar www.focusopzelfzorg.nl/ tool box. print dit van te voren uit. Zorg dat er voldoende flapovers en stiften zijn. Zorg voor tape, plakkers of magneten om de flapovers in de ruimte op te kunnen hangen.

Tijdens dit hoofdstuk kan de BMI en de buikomvang worden ingevuld in het gezondheidsprofiel. Zorg dat er meetlinten zijn en de mogelijkheid om de BMI berekenen. Ook kan de BMI voor de cursus in het dossier worden opgezocht. De stemming kan worden gemeten met een vragenlijst uit de patiëntmap of via www.prismacursus.nl.

Draaiboek

Risicofactor: Hba1c

Wat is het verschil tussen Hba1C en een vingerprik?

De vingerprik is een momentopname. Elk uur kan die waarde anders zijn. Het Hba1c is een stabielere waarden, die iets zegt over ongeveer 6 weken. Het Hba1c meet hoeveel glucose er is vastgeplakt aan een gemiddelde rode bloedcel.

Wilt u uw Hba1C op het gezondheid profiel invullen? Verwijs terug naar het bespreken van het “bloedglucose controleren”. Herhaal de streefwaarden van een goed Hba1c : < 53 mmol/ mol. Benoem dat hier uitzonderingen op zijn voor mensen vanaf 70 jaar, bij andere medicatie dan metformine is streefwaarde < of gelijk aan 58 bij minder dan 10 jaar diabetesduur en < of gelijk aan 64 bij een diabetesduur van 10 jaar of meer. Of dat voor de deelnemers geldt wordt bepaald door de eigen huisarts of POH. Pak de flap erbij die is gemaakt bij onderdeel D: “Verlagen van de bloedglucose / behandeling van Diabetes”. Neem alle antwoorden nog eens door.

Welk effect heeft lichaamsbeweging op de bloedglucose?

Het verlaagt de bloedglucose. De cellen worden gevoeliger voor insuline. Door meer te bewegen kan je ook de middelomvang verkleinen, dit heeft ook gunstig effect op het Hba1c.

Wat deden de medicijnen ook alweer?

Pak de tekening erbij uit onderdeel C over “Diabetes type 2” en neem de tabletten en het gebruik van insuline nog een keer kort door (onderdeel D).

Lukt het u om elke dag uw diabetes medicijnen in te nemen zoals bedoeld? Zo niet, wat is er lastig?

Geef iedereen de ruimte en veroordeel geen antwoord. Vraag de groep mee te denken als er problemen zijn met therapietrouw. Hebben zij tips of ervaringen die kunnen helpen? Verwijs eventueel indien gemaakt naar de flap-over over moeilijkheden bij het innemen van medicatie (therapietrouw).

Vorige week hadden we het over koolhydraten en het effect op de bloedglucose. Wat is U het meeste bijgebleven?

Bespreek dat koolhydraten direct invloed hebben op de bloedglucosewaarden. Bespreek dat spreiding van koolhydraten en minder koolhydraten eten/drinken een gunstig effect kan hebben op het Hba1c en op het gewicht.

Risicofactor: gewicht

Welk effect heeft overgewicht op diabetes? En lichaamsvorm?

Overgewicht vergroot de kans op insulineresistentie/insuline- ongevoeligheid, vooral wanneer er sprake is van buikvet. De organen in de buikholte kunnen hierdoor niet optimaal functioneren. Ook heeft overgewicht een negatieve invloed op het cholesterol en de bloeddruk.

Waarom zijn een gezond gewicht en middelomtrek belangrijk bij diabetes? Afvallen kan de bloedglucose verbeteren. De cellen worden weer gevoeliger voor insuline en er is minder insuline nodig. Het kan er bij sommige mensen zelfs toe leiden dat ze geen medicijnen meer slikken voor de diabetes. Dan is op het gewicht letten, door minder te eten en meer te bewegen, dus de behandeling geworden om de bloedglucose laag te houden. Naast het verlagen van ziekterisico heeft het nog meer voordelen. Schrijf alle voordelen die genoemd worden op. Vul de lijst aan zodat hij volledig wordt.

Welke hoeveelheid gewichtsverlies heeft een gunstig effect op de gezondheid?

Vijf tot tien procent van je lichaamsgewicht afvallen heeft al meetbare positieve effecten op het lichaam. Bij een persoon van 100 kilo is dit vijf tot 10 kg. Bij iemand van 80 kilo is dit vier tot acht kg.

Wat betekent BMI?

BMI staat voor Body Mass Index, het geeft een indruk over de verhouding tussen uw lengte en uw gewicht. Mensen die lang zijn wegen per definitie meer dan mensen die klein zijn. Het risico zit in een verstoorde balans hiertussen.

Wilt u uw BMI invullen op uw gezondheidsprofiel?

Helpt mensen met het berekenen van de BMI als ze het niet weten.

Wilt u ook uw middelomtrek meten en op uw gezondheidsprofiel invullen?

Geef alle deelnemers een meetlint en help hen zo nodig bij het meten van de middelomtrek. Doe voor op welke wijze de middelomtrek gemeten moet worden (na uitademing, ontspannen buik, tussen bekkenkam en onderste rib, horizontaal). Het meten van de buikomvang is best lastig en is sterk afhankelijk van op welke hoogte wordt gemeten.

Wat is nu belangrijker: afvallen of je middelomvang verkleinen?

Bij overgewicht is het belangrijk om gewicht te verlagen. We weten uit onderzoek dat voor de gezondheid van het lichaam vooral de middelomvang van belang is, vet in de buik heeft een negatief effect op de organen en het hart- en de vaten.

Gaat het altijd samen? Als je middelomtrek verkleint, val je dan ook altijd af? En andersom?

Meestal wel, maar dat hoeft niet. Het kan goed zijn dat als je meer gaat bewegen je niet direct afvalt, maar dat het wel vrij snel te merken is aan de buikomvang. elke centimeter is winst!

Wat kan je doen om je middelomtrek te verkleinen en/of af te vallen?

Stel vragen tot de volgende antwoorden besproken zijn en schrijf op flap-over.

Ga verder in op de vetten en de verborgen vetten.

Welke producten bevatten veel calorieën?

Vooral vetten in de voeding leveren veel calorieën. Dit naast koolhydraten en alcohol.

In welke producten zitten vetten? Wat zou de term ‘verborgen vet’ betekenen?

Schrijft deze producten op de flapover over middelomtrek verkleinen/afvallen. Zorg dat er allerlei verschillende producten op deze lijst komen te staan, olie, boter, noten, koekjes, taart, snacks, volvette melkproducten, vette vis. In kant-en-klare maaltijden, snacks en koekjes zitten vetten die niet zo duidelijk zichtbaar zijn als margarine en olie, daarom wel verborgen vet genoemd. Dit verborgen vet bepaalt meestal het grootste deel van onze vetinname en is onnodig.

Welke vetten zijn nuttig voor het lichaam? Welke vetten kan het lichaam missen?

Met olie, vloeibare bak- en braadproducten, vette vis en noten/zaden is niets mis als je die met mate gebruikt. Deze vetten hebben de voorkeur. Vooral de dierlijke vetten zijn niet goed, daar zit veel slecht vet in en ze zijn ongunstig voor het cholesterol. snacks, chocola, koek, kant en klare maaltijden, repen, verpakte koekjes zijn berucht.

Wat zou er gebeuren als je alle vetten uit je voeding weg laat? Je lichaam heeft ook vetten nodig. Naast koolhydraten zijn vetten een belangrijke brandstof voor het lichaam. Daarnaast hebben vetten invloed op de verzadiging. Als je te weinig vet eet bij de maaltijden, zal je sneller honger krijgen tussen de maaltijden door. De kans is dan groter dat je meer verborgen vet gaat eten in de vorm van snacks of koekjes.

Wat kan je doen als je wilt afvallen?

Het gewicht is een balans. Een balans tussen hoeveel energie je verbruikt en hoeveel je binnenkrijgt via de voeding. Deze balans wil je doorbreken door af te vallen.

Wat gebeurt er als je precies de hoeveelheid energie eet die je ook verbruikt? Wat gebeurt er als je meer eet dan je verbruikt? En minder dan je verbruikt?

Om af te vallen is het nodig om een verschil te maken tussen wat je eet en hoeveel je beweegt. Je kunt of meer gaan bewegen waardoor je meer energie gaat verbruiken. Je kunt ook minder calorieën gaan eten. Het beste is om beide te combineren, dan is de kans dat je afvalt het grootste. Minder eten, meer bewegen.

Wat bepaalt hoeveel energie je op een dag nodig hebt?

Leeftijd is van invloed, als je ouder wordt heb minder energie nodig. Mannen hebben meer energie nodig dan vrouwen. Hoe actief je bent, is van invloed, hoe meer beweging/activiteit, hoe meer energie je verbrandt. Het lichaamsgewicht is ook van belang: mensen van 100 kg verbranden meer calorieën dan mensen die 50 kg wegen. Dit is ook vaak de reden waarom mensen die afvallen weer aankomen. stel: je valt 10 kg af. een lichaam dat 10 kg minder weegt, heeft minder energie nodig. Als je na het afvallen weer hetzelfde gaat eten als daarvoor, zal je dus weer aankomen. je zal altijd structureel minder moeten blijven eten om niet terug te vallen.

Spel: Het ‘100-calorieën-spel’

Leg dummy’s of verpakkingen neer van de volgende voedingsmiddelen die allemaal 100 kcal bevatten. Laat zien aan de deelnemers wat je hebt neergelegd op tafel. Geef de portiegrootte ook aan. ‘Dit is een halve kilo groenten, dit is 1 eetlepel olie, etc.

Welk van deze soorten voedingsmiddelen denkt u dat de meeste calorieën bevatten? Laten we ze op volgorde leggen, van weinig naar veel calorieën. Start een discussie. Leg de producten naar aanleiding van de inbreng uit de groep, op volgorde van minste naar meeste hoeveelheid calorieën. Vertel, als er enigszins overeenstemming is, dat alle voorbeelden 100 kcal bevatten. Leg uit dat een ‘verschil’ van 100 calorieën bij de voedingsinname voor een verandering in de balans kan zorgen.

Hoeveel kilogram kom je aan als je dagelijks 100 calorieën meer eet dan dat je gebruikt?

Dat is 4 à 5 kg per jaar. Andersom geldt het ook. Als je die 100 calorieën elke dag een jaar lang laat staan, kan je 4 à 5 kilo afvallen. Ga terug naar de dummy’s of verpakkingen.

Als deze voedingsmiddelen in deze hoeveelheden allemaal 100 calorieën bevatten, welke voedingsmiddelen zou u kunnen weglaten om een verschil van 100 calorieën te bereiken?

Wat is de makkelijkste manier om minder calorieën binnen te krijgen?

Vergeleken met andere voedingsmiddelen bevatten margarine, boter, olie en alcohol relatief de grootste hoeveelheid calorieën. Bespreek dat alle soorten vet evenveel calorieën bevatten (wanneer wordt opgemerkt dat sommige soorten vet ‘beter’ zijn dan andere, onderken dat en geef aan dat dit net aan de orde is geweest) . Frisdranken, limonades en vruchtensappen bevatten ongemerkt ook calorieën. Elk glas bevat 100 kcal. Dit zijn calorieën die geen maagvulling geven en geen toegevoegde waarden hebben voor het lichaam. Bespreek dat niet alle voedingsmiddelen weggelaten kunnen worden om af te vallen. Sommige voedingsmiddelen zijn nodig om voldoende vitamines en voedingsstoffen binnen te krijgen. Verwijs naar de richtlijnen Goede Voeding (Voedingscentrum).

Risicofactor: beweging

Vraag de groep welke invloed beweging heeft op het lichaam. Bewegen heeft een positieve invloed op de werking van het hart- en de vaten. Het verbetert de conditie en het uithoudingsvermogen.

Waarom is voldoende bewegen belangrijk? Wat gebeurt er als je meer gaat bewegen?

Als we gaan bewegen verbruiken we meer energie, hoe meer je beweegt, hoe meer energie je verbruikt. Het maakt het hart sterker en de vaten flexibeler. Het lichaam wordt beter doorbloedt.

Wat zijn de voordelen van beweging?

De antwoorden kunnen sterk overeenkomen met de flap-over die net is gemaakt over de voordelen van afvallen en een gezond gewicht. Kies zelf of je een nieuwe flap-over maakt. Bij tijdsnood kan de flap-over met voordelen beweging worden overgeslagen. Benadruk wel alle voordelen nogmaals, zorg ervoor dat ten minste alle onderstaande onderwerpen zijn genoteerd (meer mag altijd). Als bepaalde onderwerpen niet zijn benoemd, noem ze dan zelf op.

Welke activiteiten vallen onder bewegen?

Niet alleen intensief sporten valt onder bewegen. Ook huishoudelijk werk (ramen lappen, stoep vegen of stofzuigen) tuinieren (grasmaaien, bladeren harken) of stevig wandelen, fietsen, de hond uitlaten, dansen zwemmen of recreatief sporten valt onder bewegen.

Wat zijn eigenlijk de huidige aanbevelingen voor lichamelijke activiteit? Hoeveel beweging is genoeg?

Om de conditie op peil te houden gaat het om 30 minuten matig intensieve inspanning op tenminste 5 dagen in de week. ‘Matig intensieve’ inspanning houdt in dat u het een beetje warm krijgt, het hart sneller gaat kloppen en dat je iets sneller gaat ademhalen, maar nog wel in staat bent om te praten terwijl je actief bent.

Is het nodig om in een keer een half uur achter elkaar te bewegen?

U kunt het bewegen ook verdelen over de dag, bijvoorbeeld drie keer tien minuten of twee keer een kwartier. De voorkeur heeft het wel om het achter elkaar te doen om zo uithoudingsvermogen te trainen. Vraag elke deelnemer een activiteit te noemen die als matig intensieve beweging telt. Wanneer u denkt dat een bepaalde activiteit te inspannend is of niet inspannend genoeg, vraag dan wat de groep denkt.

Hoeveel moet je bewegen om af te vallen?

Als je wilt afvallen wordt geadviseerd om een uur per dag in beweging te zijn. Hoe intensiever de vorm van beweging, hoe meer calorieën je verbrand. We gaan daar nu naar kijken.

Spel: Het ‘100- calorieën-beweegspel’

We hebben het net over 100 kcal eten gehad en voorbeelden daarvan gezien. Ik wil nu met u kijken naar hoelang je een bepaalde activiteit moet volhouden om 100 kcal te verbranden. Hoe korter je een bepaalde activiteit hoeft te doen, hoe intensiever het is. Opdracht beweeg spel: U heeft hier afbeeldingen van verschillende manieren van bewegen. Wilt u deze sorteren in 4 groepen: minder dan 15 minuten, 15-20 minuten, 20-30 minuten of meer dan 30 minuten?

Nu u weet welke voordelen lichamelijke activiteit heeft, en hoe dit in praktijk te brengen, zijn er zaken die u belemmeren om lichamelijk actiever te worden?

Kies één van de onderwerpen en vraag de groep om suggesties te noemen om deze barrière te overwinnen. Dit is al een bruggetje naar het onderdeel ‘mijn actieplan’. sluit dit onderdeel positief af, dat er altijd mogelijkheden zijn.

Risicofactor: stemming (depressie)

We hebben redelijk uitgebreid stilgestaan bij de schade aan bijvoorbeeld de grote en kleine bloedvaten, waardoor complicaties kunnen ontstaan. We hebben gezien dat bij diabetes niet alleen bloedglucosewaarden belangrijk zijn, maar ook nog andere factoren een rol spelen, zoals bloeddruk, gewicht/ middelomvang, roken en beweging. Voordat we gaan kijken welk van deze zaken voor u persoonlijk een belangrijke rol spelen op dit moment, wil ik graag nog één belangrijk onderwerp bespreken. Zoals u waarschijnlijk al gezien heeft, staat er ook een depressiescore op uw gezondheidsprofiel. In de folder die u heeft ontvangen, vóór deelname aan deze cursus, stond een screeningslijst met betrekking tot uw stemming. Als u deze heeft ingevuld en de antwoorden heeft opgeteld, kunt u deze score aangeven op uw gezondheidsprofiel. Mocht u dit nog niet gedaan hebben, geef ik u nu even de tijd dit alsnog te doen. Onderaan de lijst staat hoe u de totaalscore berekent. Als u vragen heeft over uw score of als u er zich zorgen over maakt, kunt u nu in de groep of in de pauze/na de bijeenkomst met een van ons hierover praten.

Welk verband denkt u dat er bestaat tussen depressie en diabetes?

Uit onderzoek blijkt dat depressie vaker voorkomt bij mensen met diabetes. Hoe de relatie precies wordt in elkaar zit, is niet helemaal duidelijk. Wel is bekend dat de zorgen en lasten die bij een chronische aandoening komen kijken, een rol spelen bij het ontwikkelen van een depressie.

Welke negatieve gevolgen kan depressie hebben?

Iemand met een depressie kan zich mat, lusteloos, futloos, waardeloos voelen en zorgen hebben of nare gedachten. Een depressie kan daardoor ook invloed hebben op de manier waarop je voor jezelf zorgt, minder bewegen, meer en ongezonder eten, medicatie niet goed innemen.

Wat doet iemand die depressief of somber is?

Geef tijd voor reacties en bespreek deze. Het kan ons allemaal overkomen, als we ons niet prettig voelen, drinken we vaak wat meer alcohol, eten we meer en blijven we op de bank zitten kniezen. Precies het tegenovergestelde van wat eigenlijk nodig is om een zo goed mogelijke gezondheid te bereiken.

Dus, als u depressief bent, wat voor invloed kan dat op uw lichaam hebben?

Geef tijd voor antwoorden en bespreek deze. Stress kan bij sommige mensen hetzelfde effect hebben: het kan invloed hebben op ons gedrag (meer of juist minder eten, drinken, slapen, roken, medicijnen vergeten) en op die manier te hoge of juist te lage bloedglucosewaarden tot gevolg hebben bij diabetes.

Ook kunnen hormonen die bij stress vrijkomen in het lichaam, invloed hebben op de werking van insuline en daarmee op het bloedglucosegehalte of de bloeddruk verhogen.

Wat zou u dan kunnen doen om uw stemming te verbeteren?

Schrijf antwoorden op de flap-over onder het kopje “Stemming verbeteren” en stel vragen tot u de volgende lijst heeft:

Samenvatting

We hebben in deze bijeenkomst weer veel besproken. Ik wil nog even een korte samenvatting geven en nagaan of alles duidelijk is en of er vragen zijn.

Is alle informatie duidelijk overgekomen?

Mocht u toch nog met vragen zitten of u zorgen maken, aarzel niet dit te laten weten. Dit kan nu in deze bijeenkomst, na de bijeenkomst of bij uw eigen arts, praktijkondersteuner, verpleegkundige of diëtist. Uw gezondheidsprofiel geeft een overzicht hoe u er nu voor staat op alle verschillende gebieden die we hebben besproken. U gaat dat straks gebruiken bij het maken van uw actieplan.