Risicofactoren: bloeddruk, cholesterol en roken

Risicofactoren: bloeddruk, cholesterol en roken

Dit onderdeel duurt zo’n 30 minuten.

DOEL VAN DIT ONDERDEEL

Het belangrijkste doel van dit onderdeel is het krijgen van inzicht in de eigen situatie en mogelijkheden en het creëren van interne motivatie en dit te gebruiken om in actie te komen. Om deze motivatie te bevorderen, worden de deelnemers gestimuleerd om hun eigen gezondheidsprofiel te onderzoeken en in kaart te brengen. Dit geeft inzicht in persoonlijke risico’s ten aanzien van ontstaan van problemen in de grote bloedvaten. Begrijpen wat je eigen risico is, leidt automatische tot de vraag: wat kan ik daaraan doen?

LEERDOELEN DEELNEMERS

1. De deelnemer weet welke eigen risicofactoren de kans op hart en vaatziekten verhogen.
2. Hij/ zij weet hoe hij/zij er zelf voor staan m.b.t. bloeddruk, cholesterol en roken, middels het invullen van het gezondheidsprofiel.
3. De deelnemer kan benoemen welke gedragingen (voeding, beweging, medicatie, hulp vragen) kunnen bijdragen aan het verlagen van het risico.

ROL VAN DE TRAINER

De trainer stimuleert de deelnemers tijdens dit onderdeel om zelf na te denken over de eigen situatie, de risico’s en de eigen mogelijkheden om anders te eten, meer te bewegen, medicatie in te nemen zoals voorgeschreven en/of hulp te vragen. De trainer helpt de deelnemers om het gezondheidsprofiel in te vullen en te achterhalen waar de risico’s verhoogd zijn. Zo nodig heeft de trainer de meest recente gegevens over bloeddruk en cholesterol in het medisch dossier nagezocht.

INHOUD

Dit hoofdstuk gaat over de risicofactoren bloeddruk, cholesterol en roken. In het volgende hoofdstuk komen bloedglucose, BMI/ middelomvang, lichaamsbeweging en stemming aan bod. Het gaat over hoe je er zelf voor staat op de verschillende risicofactoren. Het invullen van het gezondheidsprofiel helpt hierbij. Het eindresultaat van dit hoofdstuk is dat er van elke risicofactor een flapover is gemaakt met wat je kunt doen om de factor positief te beïnvloeden. De informatie op deze flapovers is nodig, wanneer het eigen actieplan geformuleerd gaat worden. Er zijn optionele onderdelen die naar inzicht van de trainer kunnen worden toegevoegd of weggelaten. In dit hoofdstuk gaat dat om: Therapietrouw, innemen van de medicijnen zoals voorgeschreven (10 minuten). Vette vissen spel (10 minuten).

VOORBEREIDING

• Zorg dat er voldoende flapovers, plakband en stiften zijn.
• De deelnemers gaan het gezondheidsprofiel invullen. Zorg dat iedere deelnemers een profiel heeft. Zorg er ook voor dat de relevante medische waarden beschikbaar zijn. Zoek van te voren van elke deelnemers de gegevens na in het medisch dossier of vraag mensen dit zelf op te vragen voor de tweede bijeenkomst.

• Het ‘Vette vissenspel’ is optioneel. Voor het vissenspel zijn afbeeldingen nodig (desgewenst geplastificeerd) van de volgende vissen: met omega 3 vetzuren: zalm, forel, makreel, heilbot, haring, paling (wel vervuild) Zonder/weinig omega 3: kabeljauw, tilapia, schol, garnaal, mossel, tonijn. Afbeeldingen van vissen zijn te vinden op internet of er is een geschikte poster te kopen via de webshop van het Visbureau.

Draaiboek

In het volgende onderdeel focussen we ons op de factoren waar u invloed op kunt hebben. Ik stel voor dat we nu het gezondheidsprofiel gaan bespreken en kijken hoe u ervoor staat op de risicofactoren. Pakt u het erbij.

Risicofactor: bloeddruk

Wat is een bloeddruk en welke gevolgen heeft het?

Bloeddruk is de kracht waarmee het hart het bloed de vaten inpompt. Een hoge bloeddruk of ook wel hypertensie genoemd, vergroot de kans op hart- en vaatziekten. Wanneer mensen ouder worden en de aderen meer dichtslibben, worden de bloedvaten minder elastisch en neemt de druk toe (zie tekening grote bloedvaten uit 5i). Een hogere druk betekent dat meer kracht op de vaatwand wordt uitgeoefend, waardoor deze beschadigd kan raken en hierdoor kan dichtslibben.

Waarom is het zo belangrijk om de bloeddruk in de gaten te houden?

Een hoge bloeddruk vergroot vooral het risico op een hartinfarct en herseninfarct en kan leiden tot voortijdig overlijden. Het verlagen van de bloeddruk verkleint deze risico’s .

Hoe weten we of de bloeddruk hoog is?

Horen daar bepaalde klachten of symptomen bij?

Een hoge bloeddruk gaat vaak niet gepaard met symptomen. Bij ernstige of langdurig verhoogde niet behandelde bloeddruk kunnen wel symptomen optreden. Deze symptomen zijn onder meer hoofdpijn, vermoeidheid, misselijkheid, braken, kortademigheid, rusteloosheid en wazig zien. De voortdurende druk op de vaten kan schade aanrichten aan de organen, bijvoorbeeld aan de hartspier, slagaders, hersenen, ogen en nieren. De enige manier om er achter te komen hoe hoog uw bloeddruk is, is door deze te meten.

Wat is een ‘goede’ waarde voor de bloeddruk? Weet iemand welke getallen we daarvoor gebruiken?

De algemene internationale richtlijn stelt lager dan 140/90 mmHg. Er zijn uitzonderingen mogelijk. Bij mensen vanaf 70 jaar is de richting lager dan 150/90. De dokter of de verpleegkundige/praktijkondersteuner kan met u bespreken welke streefwaarde voor u geldt. Noteer deze waarden (140/90 mmHg) op de flap-over achter Bloeddruk.

Zoals u ziet worden er twee getallen gebruikt; 140/90 MMHG.

Waar staan die getallen voor? Is het ene getal belangrijker dan het andere?

Het hoogste getal wordt de bovendruk of ‘systolische’ bloeddruk genoemd. Schrijf het woord op de flap-over. Het laagste getal is de onderdruk of ‘diastolische’ bloeddruk. Schrijf dit ook op de flap-over.

De bovendruk /systole is de bovendruk, de druk die op de vaten staat wanneer het hart het bloed uitpompt. De onderdruk /diastole is de onderdruk wanneer het hart ontspant. Ze zijn beiden belangrijk en we streven ernaar dat ze allebei onder de streefwaarden liggen. De systolische bovendruk is bij voorkeur lager dan 140 en een diastolische onderdruk lager dan 90. Wanneer mensen bij de dokter te horen krijgen dat hun bloeddruk te hoog is, proberen ze vaak een verklaring te zoeken. Bijvoorbeeld dat het komt doordat ze nu in het ziekenhuis zijn, of doordat ze een vermoeiende reis achter de rug hebben.

Wat voor effect kunnen die zaken op uw bloeddruk hebben?

Bij mensen die daar gevoelig voor zijn, kunnen ze heel goed een hogere bloeddruk tot gevolg hebben. Bij mensen die daar niet gevoelig voor zijn, gebeurt dat echter niet. De bloeddruk wordt liefst op twee of drie verschillende tijdstippen gemeten, om te zien of deze een langere periode te hoog is. Daarop wordt een voorstel voor behandeling afgestemd. Bij twijfel over de instelling worden thuismetingen of een 24-uursmeting geadviseerd Uw bloeddruk is dus belangrijk.

Wilt u uw bloeddruk invullen op het gezondheidsprofiel?

Het kan zijn dat u in overleg met uw arts andere waarden nastreeft dan eerder besproken. Bespreek dit de volgende keer met uw arts.

Wat kun je doen om je bloeddruk te verlagen?

Schrijf de antwoorden op de flap-over bloeddruk verlagen en stel vragen tot deelnemers met de volgende antwoorden komen:

Therapietrouw

(Optionele aanvulling van 5 minuten)

Op de lijst staat ‘medicijnen innemen zoals voorgeschreven’. We weten dat meer dan de helft van de mensen hun medicijn niet inneemt zoals voorgeschreven. Het kan zijn dat niet alle tabletten worden genomen, maar ook dat ze op een verkeerd moment worden genomen.

Welke gevolgen kan dat hebben? Wat gebeurt er als je een dosis mist?

De gevolgen zijn afhankelijk van het medicijn. In ieder geval zal de behandeling niet optimaal zijn. Mogelijk heeft het zelfs nadelige effecten. De ziekte wordt niet goed behandeld, kan langer duren, klachten blijven of keren terug.

In welke omstandigheden/op welke momenten lukt het u niet/niet altijd om de medicatie in te nemen zoals voorgeschreven?

Schrijf de antwoorden op een flap, laat ruimte voor de mogelijke oplossingen. Ook deze informatie wordt gebruikt bij het maken van het actieplan.

Risicofactor: Cholesterol

Het volgende onderwerp is cholesterol. Wat is cholesterol?

Het is een soort vet in het bloed dat, zoals we eerder besproken hebben, zich kan ophopen aan de binnenkant van de vaten. Verwijs naar de eerder gemaakte tekening van het bloedvat.

Waartoe dient cholesterol in ons lichaam?

Cholesterol is als bouwstof nodig in het lichaam, onder andere voor het maken van de wanden van cellen. Zonder cholesterol kunnen we niet leven. Leg uit dat er twee soorten cholesterol zijn: HDL (‘High Density Lipoprotein’) of ‘goed’ cholesterol en LDL (‘Low Density Lipoprotein’) of ‘slecht’ cholesterol. Wanneer gesproken wordt over het verband tussen risico’s en complicaties en cholesterol, gaat het om het ‘slechte’ cholesterol.

Er worden verschillende vetten bepaald in het laboratorium. We concentreren ons nu op het slechte vet, het LDL.

Wanneer is het cholesterol te hoog of te laag? Welke symptomen horen daarbij?

Cholesterol wordt gemeten in het bloed. Bij te hoge cholesterolwaarden treden geen symptomen op. Je merkt er dus niks van.

Wat is een “goede” waarde?

Heeft u een cholesterolwaarde van onder de 5 in totaal, dan is uw cholesterol goed. Een waarde van boven de 5 is verhoogd. Voor het LDL geldt bij voorkeur lager dan 2,6. Licht toe dat als er sprake is van hart en vaatziekten vóór de 70 jaar, dat er gestreefd kan worden naar een LDL van <1,8.

Wilt u het LDL op uw gezondheid profiel invullen?

Tot voor kort werd alleen behandeld bij een ‘te hoog’ cholesterolgehalte. Tegenwoordig weten we dat wanneer mensen met diabetes boven de 40 jaar bepaalde cholesterolverlagende medicijnen gebruiken (‘statines’), de kans op een hartinfarct of herseninfarct kleiner is, ongeacht het cholesterolgehalte.

Wat kunt u doen om het LDL (en de andere vetten) in het bloed te verbeteren?

Schrijf antwoorden op de flapover. Cholesterol verlagen (met name LDL), stel vragen tot deelnemers met de volgende lijst komen:

Indien dit nog niet aan de orde is geweest: statines zijn de medicijnen die het cholesterol verlagen.

Wanneer schrijft de arts deze medicijnen voor?

Statines worden ook regelmatig voorgeschreven wanneer er geen verhoogd cholesterolgehalte is. Statines verkleinen de kans op hart- en vaatziekten.

Vette vissen spel

(Optionele aanvulling van 10 minuten)

Ik zou graag met u willen kijken naar de vette vissen en hun effect op het risico op hart- en vaatziekten.

Hoe heten de vetten die in vette vis zitten? Weet u wat de voordelen zijn van omega 3 vetzuren ofwel omega 3 vetten, in uw voeding? Waar zit het in?

Omega 3 zorgt voor: een meer regelmatige hartslag, minder stroperig bloed, waardoor het minder snel klontert, en het beschermt de vaten doordat het ontstekingen remt. Omega 3 vet zit in vette vis.

Weet u wat de aanbevelingen zijn om hart en vaten te beschermen?

Aanbevolen wordt minimaal één portie vis per week te eten, bij voorkeur vette vis. een portie weegt ongeveer 100 gram.

Opdracht vette vissen spel: u heeft hier afbeeldingen of dummy’s van vissen. Wilt u deze sorteren in twee groepen: veel omega 3 en weinig omega 3 Vetten?

Bespreek het vette vissen spel na. Waar kan je op letten bij de viskraam of in de winkel?

Witte vissoorten zijn bijna altijd mager. Vis is een goede vervanging van vlees. Paling is een vervuilde soort, niet vaker dan eens in de 2 weken eten.

Risicofactor: roken

De volgende risicofactor is roken. Rookt u?

Wilt u het gezondheidsprofiel weer invullen? Waarom denkt u dat deze vraag gesteld wordt?

Dit is een zodanig veelomvattend onderwerp dat we er vandaag niet tot in detail op in kunnen gaan. Iedereen weet dat roken slecht is voor de gezondheid en dit geldt vooral bij diabetes en hart- en vaatziekten.

Het is u vast wel opgevallen dat in het gezondheidsprofiel staat ‘passief’ roken. Wat wordt daaronder verstaan?

Men rookt passief mee als men regelmatig in een ruimte is waar gerookt wordt. Dus wanneer een medebewoner in huis rookt of wanneer je regelmatig op een plek komt, waar gerookt wordt.

Vaak zijn er maar 1-2 personen die roken, die kunnen het beste individueel worden geholpen. Als er veel mensen zijn die roken en er is behoefte aan kan je een flap-over maken met zaken die je kan doen als je wilt stoppen met roken zoals: stopdatum vaststellen, anderen vertellen dat je wilt stoppen, steun zoeken, cursus volgen, begeleiding POH-er of verpleegkundige, zelfhulpboeken, nicotine pleister of kauwgom, acupunctuur.

We hebben in deze bijeenkomst weer veel besproken. ik wil nog even een korte samen- vatting geven en nagaan of alles duidelijk is en of er vragen zijn.

Is alle informatie duidelijk overgekomen?

Mocht u toch nog met vragen zitten of u zorgen maken, aarzel niet dit te laten weten. Dit kan nu in deze bijeenkomst, na de bijeenkomst of bij uw eigen arts, praktijkondersteuner, verpleegkundige of diëtist. Uw gezondheidsprofiel geeft een overzicht hoe u er nu voor staat op alle verschillende gebieden die we hebben besproken. U gaat dat straks gebruiken bij het maken van uw actieplan. We gaan nu door met gewicht en beweging.