Spierbehoud tijdens ziekenhuisopname: energiebalans, eiwitinname en fysieke activiteit
Het artikel “Muscle preservation during hospitalization: energy balance, protein intake, and habitual physical activity” van Cas Fuchs en Luc van Loon (2025) is een literatuurreview waarin recente wetenschappelijke inzichten zijn samengebracht over het behoud van spiermassa tijdens ziekenhuisopname. De auteurs analyseerden studies uit de afgelopen jaren en geven praktische adviezen voor de klinische praktijk.
Methode en bewijslast
De review is gebaseerd op een breed scala aan recente publicaties, waaronder gerandomiseerde gecontroleerde trials, systematische reviews en experimentele studies bij zowel gezonde als zieke patiënten. De auteurs selecteerden vooral studies die de effecten van bedrust, energie- en eiwitinname, fysieke activiteit en alternatieve interventies zoals neuromusculaire elektrostimulatie (NMES) onderzoeken. De bewijslast is sterk: er zijn duidelijke verbanden aangetoond tussen spierverlies en factoren als inactiviteit en ondervoeding, en er zijn interventiestudies die laten zien dat gerichte maatregelen het spierverlies kunnen beperken.
Belangrijkste bevindingen
- Ziekenhuisopname gaat gepaard met een snelle afname van spiermassa, waarbij het verlies van spiermassa meer uitgesproken is bij ernstig zieke patiënten.
- Spierafbraak wordt voornamelijk veroorzaakt door de snelle afname van fysieke activiteit en wordt versneld door een ontoereikende energie- en eiwitinname.
- Het stimuleren van spieractivatie tijdens ziekenhuisopname, door het handhaven of verhogen van het gebruikelijke niveau van fysieke activiteit, vermindert de afname van spiermassa aanzienlijk.
- Het zorgen voor voldoende energie- en eiwitinname, hetzij door te eten, hetzij via (par)enterale voeding, zal de afname van spiermassa tijdens ziekenhuisopname verminderen.
- Oefeningen, zoals neuromusculaire elektrische stimulatie, kunnen (lokaal) worden toegepast om spiermassa te behouden in omstandigheden waarin ongebruik onvermijdelijk is.
Mechanismen
- Spiermassa wordt bepaald door de balans tussen spieropbouw (MPS) en spierafbraak (MPB).
- Fysieke inactiviteit en onvoldoende voeding verstoren deze balans, vooral door een daling van de spieropbouw en het ontstaan van anabole resistentie.
- Bij kritieke ziekte is er vaak ook een verhoogde spierafbraak door inflammatie en hormonale verstoringen.
Praktische vertaalslag voor diëtisten en fysiotherapeuten
Voeding:
- Streef naar een energie-inname die aansluit bij de individuele behoefte. Gebruik bij voorkeur indirecte calorimetrie, of anders een schatting.
- Zorg voor voldoende eiwitinname: minimaal 1,0–1,5 g/kg/dag, bij voorkeur via gewone voeding, verrijkte maaltijden of supplementen. Te hoge eiwitinname (>2 g/kg/dag) kan nadelig zijn.
- Bij patiënten die niet kunnen eten, heeft enterale voeding (sondevoeding) de voorkeur boven parenterale voeding.
Beweging:
- Stimuleer dagelijkse beweging, ook bij beperkte mobiliteit. Zelfs kleine activiteiten zoals het uitvoeren van transfers en korte wandelingen zijn effectief.
- Fysieke activiteit verhoogt de gevoeligheid van spieren voor eiwitten en helpt spierverlies te beperken.
- Voor patiënten die niet kunnen bewegen, kan neuromusculaire elektro stimulatie (NMES) worden ingezet om spieractiviteit te simuleren en daarmee spiermassa te behouden.
Prehabilitatie:
- Bij geplande ziekenhuisopnames (zoals operaties) is het zinvol om voorafgaand aan opname spiermassa en kracht te vergroten door training en optimale voeding. Zelfs één sessie krachttraining voorafgaand aan bedrust kan het spierverlies beperken.
Conclusie en aanbevelingen voor de praktijk
Spierbehoud tijdens ziekenhuisopname vraagt om een gecombineerde aanpak:
- Zorg voor een adequate energie- en eiwitinname, afgestemd op de individuele behoefte.
- Stimuleer zoveel mogelijk fysieke activiteit, ook bij beperkte mobiliteit.
- Zet alternatieve strategieën zoals NMES in bij patiënten die niet kunnen bewegen.
- Overweeg prehabilitatie bij geplande opnames.