Promotie van Manouk Dam op 21 mei 2025
Op 21 mei promoveerde Manouk Dam aan de Vrije Universiteit met haar proefschrift ‘Fysiek functioneren en voedingstoestand bij patiënten met chronische nierschade en nachtelijke hemodialyse’.
Op deze pagina kun je haar uitleg over het proefschrift lezen en bekijken, de promotieverdediging terugzien én onderaan de pagina de laudatio bekijken.
In Nederland leven ongeveer 1,7 miljoen mensen met chronische nierschade. Dit is een aandoening waarbij de nieren minder goed werken en wat kan leiden tot de ophoping van afvalstoffen en vocht en kunnen er ook verstoringen optreden in de regulatie van zouten, zuren en hormonen in het lichaam. Uiteindelijk kan het leiden tot nierfalen, hierbij functioneren de nieren nog maar 15% of minder.
Nierfalen gaat gepaard met een hoge ziektelast, zoals risico’s op hart- en vaatziekten, botziekten en vroegtijdig sterfte. Op den duur is een nierfunctie vervangende behandeling nodig en voor veel patiënten is dit hemodialyse in een centrum, zoals u ook op het plaatje kan zien. Dit is een levensreddende behandeling waarbij het bloed via een kunstnier wordt gezuiverd.
Patiënten met chronische nierschade, zeker in de vergevorderde stadia en tijdens hemodialyse, een verhoogd risico op een verminderd fysiek functioneren en een slechte voedingstoestand, hiervoor gebruiken we de term protein-energy wasting we bij nierpatiënten.
Dit wordt veroorzaakt door allerlei verschillende factoren, zoals de ziekte zelf, de dialysebehandeling en klachten zoals vermoeidheid, comorbiditeiten, verhoogde ontstekingswaarden, een verminderde eetlust en onvoldoende eiwitinname. Fysiek functioneren en protein-energy wasting kunnen elkaar ook beïnvloeden en versterken en zijn gelinkt aan bijvoorbeeld spierkrachtverlies, een verminderde weerstand en kwaliteit van leven, verhoogd risico op langere ziekenhuisopnames en vroegtijdig sterfte.
Mijn proefschrift is in zes hoofdstukken ingedeeld waarbij we dit kunnen grofweg kunnen verdelen in drie onderwerpen en doelen:
1) Gecombineerde beweeg- en voedingsinterventies (hfst. 2). Waarbij het doel is om het effect te onderzoeken van gecombineerde beweeg- en voedingsinterventies op protein-energy wasting, spierkracht, fysiek functioneren en kwaliteit van leven.
2) Nachtelijke hemodialyse (hfst. 3,4,5)
– Onderzoeken of fysiek functioneren en protein-energy wasting verbeterd bij nachtelijke hemodialyse patiënten i.v.m. conventionele hemodialyse.
– Relatie tussen nachtelijke hemodialyse en cardiovasculaire biomarkers en de relatie met fysiek functioneren
3)Voeding (hfst. 7)
– Verschillende methoden om de eiwitbehoefte te berekenen met elkaar vergelijken.
Ik neem u eerst mee naar onderwerp 1: gecombineerde beweeg- en voedingsinterventies.
We hebben in dit onderzoek een systmatische samenvatting van de literatuur gemaakt om effecten van gecombineerde interventies te onderzoeken. We denken dat beweging én voldoende eiwitten in het dieet de beste combinatie is voor behoud van spiermassa en spierkracht. We vonden 9 studies met 334 patiënten totaal. Op basis van onze herberekende resultaten, vonden we dat de loopafstand verbeterd, maar er geen verschil wordt gevonden in andere uitkomstenmaten. Er zijn echter aandachtspunten die we hierin mee moeten nemen, zoals de onderlinge methodologische verschillen en veel uitval van patiënten in meerdere studies.
Ik neem u mee naar onderwerp 2: nachtelijke hemodialyse.
Zoals ik u eerder vertelde, worden de meeste mensen in Nederland met chronische nierschade behandeld met hemodialyse, dit is vaak in een dialysecentrum, 3 keer per week voor ongeveer 4 uur. Deze behandeling is levensreddend, maar we zien nog wel hoge cijfers van bijvoorbeeld hart- vaat ziekten en vroegtijdig sterfte. Om deze reden is steeds meer aandacht voor alternatieven, zoals langere dialysesessies in de nacht. Uit onderzoeken blijkt deze vorm van dialyse bijdraagt aan bijvoorbeeld een betere uitspoeling van afvalstoffen, een betere bloeddruk en is gelinkt is aan betere cijfers van overleving.
Ook wij merkte in de praktijk bij Diapriva dat patiënten die nachtelijke hemodialyse ondergaan, aangeven zich steeds fitter te voelen. We zijn daarom begonnen met de het opzetten van de DiapriFIT studie waarbij onze onderzoeksvraag is: leidt een verandering van overdag naar nachtelijke hemodialyse tot een verbetering van het fysiek functioneren, de voedingstoestand en cardiovasculaire biomarkers ?
In de DiapriFIT studie hebben we 2 verschillende groepen onderzocht: namelijk 32 patiënten die veranderde naar nachtelijke hemodialyse en de controlegroep die overdag hemodialyse bleef ondergaan (3 keer per week ong 4 uur). We hebben fysiek functioneren en protein-energy wasting gemeten met verschillende metingen, zoals metingen van de beenkracht, balans, loopafstand en snelheid, spierkracht en dagelijkse activiteiten. PEW is gemeten met o.a. voedingsinname, eetlust, gewicht en metingen van de lichaamssamenstelling. Tevens hebben we bloedonderzoek uitgevoerd om verschillende cardiovasculaire markers te meten. Dit zijn eiwitten in het bloed die iets zeggen over hart- en vaatziekten.
Deze metingen hebben in we 1 jaar meerdere keren uitgevoerd.
Wij vonden verschillende resultaten tussen de groepen. We zagen een verschil in de loopafstand, zelf-gerapporteerde scores van fysiek functioneren en beoordeling van de algehele voedingstoestand.
We vonden geen verschil in onder andere beenkracht en balans, voedingsinname, gewicht en lichaamssamenstelling.
Wij vonden verschillende resultaten tussen de groepen. We zagen een verschil in de loopafstand, zelf-gerapporteerde scores van fysiek functioneren en beoordeling van de algehele voedingstoestand.
We vonden geen verschil in onder andere beenkracht en balans, voedingsinname, gewicht en lichaamssamenstelling.
Ik neem u mee naar het laatste onderwerp: de eiwitbehoefte.
Voeding en vooral eiwit, speelt een belangrijke rol bij de behandeling van hemodialysepatiënten. We weten dat voldoende eiwit van belang is om de spiermassa en kracht zoveel mogelijk te behouden en verlies tegen te gaan.
In 115 hemodialyse patiënten hebben we verschillende methoden om de eiwitbehoefte te berekenen met elkaar hebben vergeleken. We hebben metingen o.b.v. gewicht of gecorrigeerd gewicht bij overgewicht en obesitas, vergeleken met metingen op basis van de gemeten lichaamssamenstelling met de bio-impedantie techniek. Bioimpedantie is een manier om een schatting te krijgen van de lichaamssamenstelling, door het meten van elektrische weerstand van het lichaam. Doordat vetmassa en spiermassa anders reageren op deze weerstand, krijgen wij informatie over de lichaamssamenstelling.
Onze resultaten laten zien dat als we de eiwitbehoefte op basis van de bio-impedantie vergelijken met gewicht en gecorrigeerd gewicht, er grote verschillen van gemiddeld 20 tot 30 gram zijn en deze verschillen groter worden indien patiënten overgewicht en obesitas hebben en vrouw zijn.
Dan wil ik nu afsluiten met een aantal boodschappen:
Wat weten we nu:
- Nachtelijke hemodialyse levert positieve bijdrage aan fysiek functioneren en protein-energy wasting
Wat missen we:
- Effectieve gecombineerde beweeg- en voedingsinterventie
- Dialysemodaliteit, zoals nachtelijke hemodialyse, overwegen als behandelingsstrategie bij patiënten met een afname in conditie en PEW
- Berekening juiste eiwitbehoefte
- Fysiek functioneren en lichaamssamenstelling routinematig meten in de praktijk
Wat is er nodig:
- Integratie van diagnostiek van fysiek functioneren en protein-energy wasting
- Metingen routinematig implementeren in de praktijk
- Nachtelijke hemodialyse meer op de voorgrond in voorlichting en als behandestrategie
- Gepersonaliseerde aanpak bij al deze aspecten
