Duurzame voeding in ziekenhuizen

De Nederlandse Federatie van Universitaire centra (NFU) heeft op 4 november 2022 de Green Deal ‘Samen werken aan duurzame zorg’ getekend. In deze Green Deal hebben de partijen doelstellingen en acties afgesproken om in de periode 2023 tot en met 2026 nog méér te gaan doen aan het realiseren van duurzame zorg. Dat betekent ‘groene en klimaatneutrale zorg’ met minimale uitstoot van broeikasgassen en impact op de leefomgeving, geleverd met oog voor spaarzaam en circulair gebruik van grondstoffen en materialen. Met meer inzet op preventie, focus op gezondheid en het verminderen van de negatieve impact van zorg op het klimaat en milieu. Zo draagt de sector bij aan het beperken van de toenemende vraag naar zorg én aan de beweging richting passende zorg.

Een van de vijf geformuleerde doelen is: Gezondheidsbevordering van patiënten, cliënten en medewerkers. De acties die bij dit punt horen zijn:

  • Gezonde, gevarieerde, meer plantaardige en duurzame voeding
  • Nieuwe kennis en ervaring over gezondheidsbevordering toepassen

Op 1 maart 2023 is het uitvoeringsplan Green Deal Duurzame Zorg 3.0 gepubliceerd. In dit uitvoeringplan zijn voor voeding de volgende doelen geformuleerd:

  1. Het voedingsaanbod in de ziekenhuizen voldoet op 1 januari 2030 aan de Richtlijn Eetomgevingen van het Voedingscentrum
  2. In 2026 is 50% van het eiwit in het voedingsaanbod van de ziekenhuizen van plantaardige oorsprong

Doelen ten aanzien van voeding zijn:

  • Vanaf 2023 nemen alle umc’s bij aanbestedingen voor medische en niet-medische voeding de doelstellingen uit de Green Deal DZ mee.
  • Vanuit de werkgroep start in 2024 een gezamenlijk communicatieprogramma gericht op gedragsverandering bij patiënten, bezoekers en medewerkers gericht op promotie en nudging m.b.t. duurzame en gezonde voeding (incl. de overstap naar plantaardige voeding).
  • Alle umc’s streven om in 2025 alle langlopende contracten met leveranciers en cateraars bij te werken om hier de doelstellingen uit de Green Deal DZ in mee te nemen.
  • Uiterlijk 2025 volgen alle umc’s alle maatregelen van het initiatief Goede Zorg Proef Je van de Alliantie Voeding in de Zorg.
  • Voor 2025 is het voedingsaanbod van alle umc’s voor 100% in overeenstemming met de Richtlijn Eetomgevingen van het Voedingscentrum (Schijf van Vijf).

Leefstijldoelen zijn:

Roken: Uiterlijk 2025 zijn alle umc’s rookvrij en wordt hier meer op toegezien. Het doel is om de gezondheid van patiënten en medewerkers te bevorderen, door roken te ontmoedigen en de schadelijke effecten van meeroken te voorkomen.

Bewegen: Aandacht voor voeding, beweging, een gezonde leefstijl en achterliggende problematiek is belangrijk bij de inzet van zorg- en welzijnsprofessionals bij individuen en gezinnen waar overgewicht of obesitas een rol speelt.

Alcohol: umc’s streven om vanaf 2025 geen alcohol meer te schenken of verkopen. Door het ontmoedigen van alcoholgebruik geven de umc’s een sterk signaal af dat past bij het streven naar gezonde patiënten, bezoekers en medewerkers.

Aan de slag: project duurzame voeding in ziekenhuizen

Om aan de slag te gaan met het uitvoeringsplan Green Deal Duurzame zorg van NFU is in september 2023 een projectgroep met afvaardiging uit alle universitaire centra opgericht. Ze gaan de komende maanden aan de slag met de volgende werkpakketten.

Het project wordt in eerste instantie uitgevoerd vanuit de universitaire medische centra, met de intentie om te verbreden naar alle ziekenhuizen en vervolgens ook naar de andere sectoren van zorg. We zoeken zoveel mogelijk samenwerking met partijen als Goede Zorg Proef Je, ToekomstProef, Milieuplatform zorgsector, de groene zorgalliantie en anderen.

 

Werkpakket 1 – Uitvraag van ervaringen, kennis en projecten en opstellen kennisagenda

  1. Samenstellen van een expertisegroep duurzame voeding. Deze groep bestaat in ieder geval uit de verantwoordelijken in de UMC’s voor het realiseren van de doelstellingen voor het thema voeding zoals beschreven in het uitvoeringsplan Green deal duurzame zorg.
  2. Inventarisatie van de activiteiten van de Nederlandse ziekenhuizen op gebied van voeding en duurzaamheid op de deelgebieden zorg, onderzoek en onderwijs.
  3. Opstellen van een kennisagenda voor duurzame voeding in het ziekenhuis.

Projectleiders: dr.ir. Hinke Kruizenga en dr.ir. Nicolette Wierdsma (Amsterdam UMC)

Projectgroep: prof.dr. Koen Joosten (Erasmus MC), dr. Kirsten Berk (Erasmus MC), Kevin Kap (Erasmus MC), dr. Sascha Verbruggen (Erasmus MC), Yaren Zügül MSc (LUMC), Elly Baak (LUMC), dr. Sandra Beijer (MUMC+), dr. Manon van den Berg (Radboudumc), Rianne Vehof (Radboudumc), Elitsa Noom (Radboudumc), Jaap Buis (Radboudumc), Alice Rodenburg (UMCG), Fiamma Geelhoed MSc (UMCG), Annemieke Kok MSc (UMC Utrecht), Lilian van der Ven (UMC Utrecht), Sandra Griffioen (UMC Utrecht), Hanneke Bruggink MSc (Amsterdam UMC), Sanne Wolters MSc (Amsterdam UMC)

Werkpakket 2 – Ontwikkeling van informatiemateriaal voor patiënten, mantelzorgers (en consumenten /geïnteresseerden)

  • Wat is de optimale verhouding tussen dierlijk en plantaardige eiwitten
  • Hoe kun je op een verantwoorde manier meer plantaardig eten tijdens ziekte en herstel

Deze materialen zullen, indien mogelijk, gedeeld worden via al bestaande websites (zoals Goede Zorg Proef Je of Toekomstproef.nl) en vrij te gebruiken en aan te passen zijn door ziekenhuizen en andere zorginstellingen. De materialen worden aanvullend op hetgeen beschikbaar is vanuit bijvoorbeeld het Voedingscentrum. Samenwerking wordt gezocht met lopende projecten van de WUR, Hogeschool van Amsterdam en andere instellingen.

Projectleider: Hanneke Bruggink MSc (Amsterdam UMC)

Projectgroep: Fiamma Geelhoed (UMCG), Carmen Dietvorst (Erasmus MC), Rianne Vehof en Elitsa Noom (Radboudumc), Annemieke Kok (UMCU) en Yaren Zügül MSc (LUMC)

Werkpakket 3 – Scholing van dietisten en andere zorgverleners

Doel: Verhogen van de kennis en tools om hoogwaardige en compacte voeding samen te stellen uit plantaardige bronnen.

  1. Materiaal voor scholing voor diëtisten en medewerkers facilitaire afdeling (zoals voedingsassistenten) met als doel kennis opbouw over eiwitkwaliteit en gebruik van
    ondersteunende rekentools. De scholing zal worden aangeboden via Voeding & Beweging NU
  2. Een online tool waarmee diëtisten de optimale verhouding van aminozuren per maaltijd kunnen berekenen door verschillende eiwitbronnen te combineren. De tool wordt publiekelijk toegankelijk zonder beperkingen. (ontwikkeld door de Hogeschool van Amsterdam en beschikbaar via Voeding & Beweging NU)

Projectleider: dr.ir. Hinke Kruizenga

Projectgroep: Hanneke Bruggink MSc (Amsterdam UMC), Sophie van Oppenraaij MSc (HvA), dr. ir. Marije Verwijs (HvA), Suzanne Wildemast MSc (HvA), dr. Sjors Verlaan (HvA)

Werkpakket 4 – Benchmark voedingsconcepten ziekenhuizen en begeleidende toolkit voor facilitaire afdelingen

  1. Herijking van de benchmark voedingsconcepten in ziekenhuizen
  2. Ontwikkeling van een toolkit ter ondersteuning van de implementatie van een meer duurzame gezonde voeding en het verminderen van voedselverspilling.

projectleider: dr. Manon van den Berg (Radboudumc)

Met medewerking van: Jaap Buis (Radboudumc), Lotte Vervoort (Radboudumc), Lois Voors (Radboudumc)

 

Werkpakket 5 – Focusgroepen en menukeuzes: patiënten in het kinderziekenhuis en hun ouders

Als generatie van de toekomst hebben kinderen groot belang bij zowel de duurzaamheids- als gezondheidseffecten van de groene eiwit transitie. Toch is er weinig
bekend over de beweegredenen van kinderen en hun ouders bij de keuze voor meer plantaardige voeding. Het is onduidelijk in welke mate kinderen en hun ouders meer
plantaardige voeding in verband brengen met duurzaamheid of beschouwen als gezond voor (zieke) kinderen en welke factoren bepalend zijn in de menukeuzes.

  1. focusgroepen met kinderen en ouders
  2. In kaart brengen van de huidige menukeuzes, huidige energie/eiwitinname uit plantaardige en dierlijke producten en voedselverspilling (etensresten) op patient-niveau in
    het kinderziekenhuis van Erasmus MC.

Projectleider: dr. Kirsten Berk (Erasmus MC)

Projectgroep: prof.dr. Koen Joosten (Erasmus MC), Carmen Dietvorst (Erasmus MC), dr. Sascha Verbruggen (Erasmus MC), Kevin Kap (Erasmus MC)

Werkpakket 6 – Symposium duurzame voeding in ziekenhuizen

In de zomer van 2024 wordt dit project afgesloten met een inspirerend symposium. Er worden korte presentaties gehouden in TED-talk format. Deze presentaties kunnen opgenomen worden zodat ze online gedeeld kunnen worden.

Uitgevoerd door

Gefinancierd door