Analyse van de belemmerende en bevorderende factoren
Per niveau
Voor een grondige analyse van belemmerende en bevorderende factoren op verschillende niveaus (individuen, sociale context, organisatorische context, economische en juridische context) kun je een systematische aanpak hanteren. Hieronder staat een stap-voor-stap methode, inclusief relevante analysekaders zoals het Consolidated Framework for Implementation Research (CFIR) en de Force Field Analysis.
Wat is een Force Field Analysis?
Een Force Field Analysis (FFA) is een methode ontwikkeld door Kurt Lewin om veranderingsprocessen te analyseren en te managen. Zo wordt helder waar je moet ingrijpen om de kans op succesvolle implementatie te vergroten. Dit model is zeer bruikbaar in de zorg omdat het
- veranderingsprocessen inzichtelijk maakt
- het helpt bij prioritering van acties
- het de strategieën beter af stemt op de realiteit
- het concrete handvatten biedt om barrières weg te nemen
Hoe kan je deze analyse te gebruiken in implementatie?
- Gebruik een Force Field Analysis om te bepalen welke factoren versterkt of verminderd moeten worden.
- Prioriteer acties: Focus eerst op factoren die de meeste invloed hebben en waar verandering haalbaar is.
- Koppel bevorderende factoren aan barrières: Zet bijvoorbeeld enthousiaste zorgverleners (champions) in om weerstand bij collega’s te verminderen.
- Ontwikkel een plan om barrières te verminderen: Bijvoorbeeld door scholing aan te bieden of samenwerking tussen disciplines te versterken.
Hoe werkt een Force Field Analysis?
- Bepaal de verandering die je wilt doorvoeren
- Bijvoorbeeld: “Het verbeteren van de samenwerking tussen diëtisten en fysiotherapeuten in de voedings- en beweegbehandeling.”
- Identificeer de bevorderende en belemmerende krachten
- Bevorderende krachten: Factoren die de verandering ondersteunen (bijv. bereidheid van zorgprofessionals, managementondersteuning, technologische hulpmiddelen).
- Belemmerende krachten: Factoren die de verandering tegenwerken (bijv. tijdsgebrek, weerstand tegen verandering, ontbrekende richtlijnen).
- Wijs een gewicht toe aan elke factor
- Hoe sterk beïnvloedt deze factor de verandering? Geef elke kracht een score van 1 (zwak) tot 5 (sterk).
- Analyseer het krachtenveld
- Als de belemmerende krachten sterker zijn dan de bevorderende, is de verandering moeilijk door te voeren.
- Je strategie moet zich richten op het versterken van de bevorderende krachten en het verminderen van de belemmerende krachten.
- Ontwikkel een actieplan
- Verminder belemmerende krachten: Bijvoorbeeld door extra scholing te geven, werkprocessen te vereenvoudigen of financiële prikkels in te bouwen.
- Versterk bevorderende krachten: Bijvoorbeeld door ambassadeurs in te zetten, successen te delen en structurele samenwerking te faciliteren.
Voorbeeld: Implementatie van een voedings- en beweegbehandeling
| Bevorderende krachten (+) | Score | Belemmerende krachten (-) | Score |
|---|---|---|---|
| Bereidheid van zorgprofessionals | +4 | Gebrek aan tijd | -5 |
| Ondersteuning van het management | +3 | Onvoldoende samenwerking tussen disciplines | -4 |
| Beschikbaarheid van een digitale tool | +4 | Onduidelijke richtlijnen | -3 |
| Positieve patiëntuitkomsten | +5 | Geen financiële vergoeding voor extra taken | -4 |
Strategie:
- Versterk de samenwerking tussen disciplines door interdisciplinaire werksessies (+3).
- Bied extra ondersteuning vanuit het management om tijdgebrek te compenseren (+4).
- Werk aan betere richtlijnen om onduidelijkheid te verminderen (+3).
- Onderzoek financiële mogelijkheden om de werklast eerlijk te verdelen (+4).
Belemmerende en bevorderende factoren per niveau, uitgewerkt voor voeding en beweging
| Niveau | Belemmerende factoren | Bevorderende factoren |
|---|---|---|
| Individueel (zorgprofessional, patiënt) | – Gebrek aan kennis over voeding en beweging – Weerstand tegen gedragsverandering – Onzekerheid over nieuwe werkwijzen | + Motivatie om patiëntenzorg te verbeteren + Eerdere positieve ervaringen + Scholing en training |
| Sociale context (collega’s, multidisciplinair team) | – Gebrek aan samenwerking tussen disciplines – Verschillende visies op implementatie – Gebrek aan onderlinge communicatie | + Samenwerking en interprofessioneel leren + Enthousiaste kartrekkers (champions) + Ondersteuning door collega’s en leidinggevenden |
| Organisatorische context (zorginstellingen, beleid binnen de organisatie) | – Gebrek aan tijd en personeel – Weinig structurele terugkoppeling – Geen duidelijke richtlijnen of protocollen | + Draagvlak bij management + Beschikbare middelen en technologie + Eenduidige richtlijnen en zorgpaden |
| Economische context (financiering, kosten, efficiëntie) | – Geen financiële vergoeding voor extra taken – Kosten van scholing en implementatie – Gebrek aan budget voor nieuwe initiatieven | + Mogelijke kostenbesparing door preventieve zorg + Vergoedingen of subsidies voor implementatie + Efficiëntere werkwijzen leiden tot tijdbesparing |
| Juridische context (regelgeving, AVG, zorgbeleid) | – Privacywetgeving belemmert gegevensuitwisseling – Strikte richtlijnen maken flexibiliteit moeilijk – Veranderende wetgeving zorgt voor onzekerheid | + Wet- en regelgeving stimuleert kwaliteitsverbetering + Beleidsmatige focus op preventieve zorg + Mogelijkheden binnen multidisciplinaire richtlijnen |